Familie & Levensloop , Eten & Drinken , Werk & Studie

Stoetbomen

Arme, arme vijf- en zesjarigen. De overgang van groep 2 naar groep 3 van de basisschool betekent voor hen een hard afscheid van buitenspelen, waterbak, vingerverf en Dikkie Dik. Voortaan moet er vooral geleerd en gewerkt worden. Maar in een klein deel van Groningen, vooral in Fivelingo, wacht de kinderen naast een schok op de eerste schooldag na de grote vakantie óók een aangename verrassing: de stoetboom.

Stoetbomen
<p>Meester Cremer met drie leerlingen met stoetbomen. De foto werd in 1929 gemaakt bij de school van Spijk. Foto www.beeldbankgroningen.nl (2138_7661).</p>

Meester Cremer met drie leerlingen met stoetbomen. De foto werd in 1929 gemaakt bij de school van Spijk. Foto www.beeldbankgroningen.nl (2138_7661).

Stoet en slik

Een stoetboom is een takje versierd met strikken, lintjes, broodjes ('stoetjes') en, in latere tijd, ook fruit en snoep. Van oudsher wil het verhaal dat de boom groeide op de zolder van de meester of van het schoolgebouw. Kinderen die voor het eerst de lagere school bezochten, kregen de lekkernij op hun eerste lesdag om het leed wat te verzachten. Iedere dag mocht er iets van de boom worden geplukt (het 'schoolgeven'), om de gang naar school te associëren met iets prettigs. In 1928 heette het in Uithuizermeeden, volgens een artikel in een onderwijsblad uit dat jaar:

'Niets prettiger, dan naar school te mogen gaan! Je krijgt nu elken dag wat mee van den stoetboom. De krentenbolletjes worden met den dag wat harder, maar eerst mag je eierkoeken en die kereltjes van brood opeten. En dan later de krentenstoepjes en dan nog weer later. De zakjes met zuurtjes en de sinaasappels en eindelijk de chocoladereepen. En dan planten we met z'n vieren den boom in mijn tuintje, misschien groeit er 't volgend jaar wéér zooveel lekkers aan ....'.

Van plaats tot plaats verschilde de uitvoering van de boom. Soms werden bolletjes deeg al aan de tak gebakken en in andere gevallen werden de broodjes er later in gehangen. Tegenwoordig worden de meeste stoetbomen niet meer door de meester of juf vervaardigd, maar door de ouders of leerlingen uit de hoogste groep. De laatsten zorgen vaak ook voor de uitreiking. Hoe lang de traditie al bestaat, is niet bekend. Waarschijnlijk ontstond ze pas in de (late) negentiende eeuw.

Buurkinderen

Zoals gezegd komt het gebruik hoofdzakelijk voor in een deel van het Hoogeland. In de overige delen van de provincie is de stoetboom zo goed als onbekend. Ook bij de directe 'buren' worden kinderen op hun eerste schooldag beloond. De stoetboom is in Ostfriesland (Duitsland) geen onbekend fenomeen. In Friesland, althans in Twijzelerheide, heeft men een variant op de stoetboom, de 'koekebeam'. De naam zegt voldoende.

Verder is het in grote delen van Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk gebruikelijk om schoolgaande kinderen op de eerste dag na de vakantie een Schul- of Zuckertüte mee te geven, een grote puntzak (meer dan een halve meter) gevuld met snoep. Daarmee wordt dan vaak ook geposeerd voor een eerste schoolfoto. De Schultüte was eerst huisvlijt voor de ouders, maar wordt in toenemende mate kant en klaar verkocht. De grootste producent in Duitsland, Nestler Feinkartonagen ('Tradition in Emotion'), zet er jaarlijks zo'n twee miljoen af.

Op 30 maart 2017 werd de stoetboom opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland, evenals de Groninger eierbal.

Bronnen

Nederlands Bakkerijmuseum: http://www.bakkerijmuseum.nl/kalwiblo/index.php?t=3&h=8

Op den Uitkijk, Tijdschrift voor het christelijk gezin (Wageningen 1928), p. 555�557.

K. Ter Laan, Groninger Volksleven. Deel II Beschrijvende folklore (Groningen 1961), p. 140, 153.

J.H. Nannings, Brood- en gebakvormen en hunne beteekenis in de folklore (Scheveningen 1932).

Hans-Günter Löwe, Schulanfang. Ein Beitrag zur Geschichte der Schultüte (Dresden 2014).

<p>De bakker levert omstreeks 1930 stoetbomen af aan de schoolmeester van Spijk. Foto www.beeldbankgroningen.nl&nbsp; (818-13808).</p>

De bakker levert omstreeks 1930 stoetbomen af aan de schoolmeester van Spijk. Foto www.beeldbankgroningen.nl  (818-13808).

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt