Eten & Drinken

Spekclubs

Iedere dag vlees was vroeger geen vanzelfsprekendheid. Vaak kwam het maar één keer per week op tafel. De traditionele slachtmaand was november: in najaar en winter werden de huizen warm gestookt, zodat het vlees gedroogd en geconserveerd kon worden. Dat gebeurde vaak in de 'wiem' of 'wieme', een droogrek in of bij de vuurplaats, of op zolder nabij het rookkanaal. Een goedgevulde wiem was vaak alleen te vinden in grote huizen of boerderijen – vlees was immers een luxeproduct. Mede door de oprichting van spekclubs kwam het regelmatig eten van vlees ook binnen het bereik van de 'gewone man'.

Spekclubs

Slacht in 1956 bij de spekclub van Warffum in het dorpscafé. Foto: Fotobedrijf P. Boonstra. collectie RHC Groninger Archieven (2248_8724)

Een spekclub is een soort spaarkas, maar dan voor vlees. Het hele jaar betaalden de leden wekelijks een klein geldbedrag, om vervolgens op een uitdeeldag – vaak in november of vlak voor de kerst – het zo bijeen gespaarde vleespakket op te kunnen halen. Het doel van de spekclubs komt mooi tot uitdrukking in de namen van twee van dergelijke verenigingen: 'De Samenwerking' (Warffum) en 'Smakelijk eten' (Tolbert).

De meeste spekclubs kwamen tot stand aan het begin van de twintigste eeuw, vooral tijdens de crisisjaren. Opmerkelijk is dat de spekclub een typisch Noordelijk fenomeen lijkt te zijn, met een zwaartepunt in Groningen. Veel dorpen hadden een dergelijke vereniging, maar ook op verenigings- of bedrijfsniveau bestonden collectieven voor de aanschaf van vlees. Zo had de Droge Kroeg (een activiteitengebouw voor geheelonthouders) in Groningen in de jaren twintig een spekclub, net als de strokartonfabriek Ceres in Oude Pekela (opgericht in 1958).

Veel spekclubs zijn er inmiddels weer verdwenen. Door de naoorlogse welvaartsstijging kwam vlees binnen ieders bereik. Maar spekclubs zijn nog steeds actief in Ezinge, Kommerzijl, Sebaldeburen, Warffum en Zevenhuizen. De motivatie van de leden om zich aan te sluiten bij een spekclub is inmiddels meer divers dan vroeger. Het spaarsysteem, dus kostenspreiding, is nog een drijfveer, maar ook de toenemende waardering voor dierenwelzijn en biologisch vlees speelt tegenwoordig een rol.

Uiteraard is de gezelligheid rond de uitdeling ook een factor van betekenis. De spekclub Sebaldeburen, ter ziele gegaan omstreeks 1980 maar heropgericht in 2002, schrijft op haar Facebook-pagina: 'De simpele uitdeelavond groeide uit tot een muzikale avond die sinds 2010 zelfs helemaal aangekleed wordt naar een thema; Duits bierfeest (2010), maffia (2011) en een Boer’naovond (2012).'

Bronnen

'Mevrouw Luttje heeft genoeg van de spekclub', de Volkskrant, 7 december 2000.

Henderien Rolden, 'De spekclub van 'Bedum en Omstreken', Zo as 't was: tijdschrift over de historie van de gemeente Bedum 9 (2005), nr. 3, p. 34-35.

1
Vleesuitdeling bij de spekclub van Warffum in het dorpscafé (1956). Foto: Fotobedrijf P. Boonstra. collectie RHC Groninger Archieven (2248_29146)
1
Slacht in 1956 bij de spekclub van Warffum in het dorpscafé. Foto: Fotobedrijf P. Boonstra. collectie RHC Groninger Archieven (2248_8724)

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt