Eten & Drinken

Groninger koek. Het goedkoopste gebakje

Deventer afficheert zich als ‘koekstad’. Die titel is dus al vergeven, maar Groningen mag zich dan toch wel met recht ‘koekprovincie’ noemen. Groninger koek is niet alleen een geliefd streekproduct, maar ook sinds lange tijd één van de eetbare boegbeelden van de provincie. Op het Vaderlandsch Historisch Volksfeest, in 1919 gehouden in het pas geopende Openluchtmuseum in Arnhem, was zelfs een ‘oud-Groninger koekwinkel’ te zien, met bediendes in klederdracht.

Groninger koek. Het goedkoopste gebakje

Plak Groninger koek van Knol met roomboter. Foto: Michael Hermse

DNA

Het oudst bekende recept van een voorloper van de Groninger koek zoals we die nu kennen, dateert van 1766 en staat in een receptenboek van de stad-Groninger bakker Herman ten Cate. Tot de ingrediënten behoren onder andere deeg met en zonder kruiden, roggemeel, bruine suiker, sukade (gekonfijte schil van onrijpe cederappels) en ‘snippels’ (gekonfijte snippers sinaasappelschil). Alleen noteerde Ten Cate boven de receptuur ‘Sukadekoek van Deventer deeg’… Groninger koek heeft dus Deventer DNA.

<p>De Groninger koekwinkel op het Vaderlandsch Historisch Volksfeest in 1919. Foto uit het album &#39;Neerlands Volksleven&#39;.</p>

De Groninger koekwinkel op het Vaderlandsch Historisch Volksfeest in 1919. Foto uit het album 'Neerlands Volksleven'.

Aanlegkoek

Het verschil met andere koeksoorten, zoals de Deventer en de Friese, is dat voor de Groninger koek warm gronddeeg wordt gemaakt. Daarin gaan roggemeel en een kooksel van water, suiker (blanke stroop, invertsuiker en dextrose) en een klein deel oude koek. Na een dag gerust te hebben, wordt het mengsel met de hand gevormd – het zogenaamde ‘aanleggen’. Dit is een precies werkje dat even duurt om onder de knie te krijgen. Bij het aanleggen kan de koek door gember, sukade of krenten worden gerold.

Koekenbakkers

Uiteraard had elke bakker zijn eigen voorkeur en geheimen. En er waren – en zijn – nogal wat bekende producenten van Groninger koek, naast de lokale bakkers die de koek in hun assortiment hebben. Zo geniet Klinkhamer provinciale bekendheid. Het bedrijf was oorspronkelijk gevestigd in Uithuizen maar bakt tegenwoordig – als onderdeel van Peijnenburg – zijn koeken in het Friese Sintjohannesga. In Kiel-Windeweer bevindt zich de Eerste Groninger Koekfabriek van Barkhuis, sinds 2006 onderdeel van Continental Bakeries.

Het meest vermaard is ongetwijfeld Knol’s koek uit de Stad. De ambachtelijke koekfabriek is sinds 1957 gevestigd aan het Hoendiep en had tot medio 2017 tevens een vestiging aan het Gedempte Zuiderdiep. De koeken van Knol zijn in veel supermarkten te vinden, ook buiten de provinciegrenzen. Bij het 75-jarig bestaan in 1979 werd door Knol de grootste Groninger koek ter wereld gebakken: 5,20 meter lang en liefst 44 kilo zwaar.

<p>Aankondiging van de sluiting van de Knol&#39;s koekwinkel aan het Zuiderdiep, medio 2017. Foto Jan Glas.</p>

Aankondiging van de sluiting van de Knol's koekwinkel aan het Zuiderdiep, medio 2017. Foto Jan Glas.

Gebakje

Groninger koek is tegenwoordig een groot aantal variëteiten verkrijgbaar, waarvan enkele min of meer exotische: met sukade, gember, noten, rozijnen of krenten, maar ook met fladderak (gebakken door bakkerij Olinga in Bierum) of papaja en banaan (de ‘tropicalkoek’ van Knol). Een plak koek bij de koffie hoeft dus niet eentonig te zijn, en om de prijs hoef je het ook al niet te laten. Bakker Edwin Knol merkte eens terecht op ‘Groninger koek is bijna het goedkoopste gebakje’.

Bronnen

Egge Knol, ‘Groninger koek, iets aparts’, Stad & Lande 16 (2007) nr. 2, 31-38.

1
Ansichtkaart Knol's Koek 2017.
1
Knol's koekwinkel aan het Gedempte Zuiderdiep 154, 1976. Foto K.A. Gaasendam, www.beeldbankgroningen.nl.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt