Sociaal & Maatschappelijk

Sjibbolets en silötten

Een wachtwoord vergeten of verkeerd intypen is vervelend, maar leidt maar zelden tot echt vervelende consequenties. Dat was in oudtestamentische tijden wel anders. In het bijbelboek Richteren is sprake van de strijd tussen twee stammen, de Gileadieten en Efraïmieten. Op een gegeven moment kregen de Gileadieten de rivier de Jordaan in handen. Mensen die wilden oversteken, moesten bij het veer eerst het wachtwoord ‘sjibbolet’ uitspreken. De Efraïmieten hadden moeite met de uitspraak en verraadden zich door er ‘sibbolet’ van te maken. Ze werden zonder pardon vermoord.

Sjibbolets en silötten

Enkele diehard Grunnegers voegen aan het sjibbolet nog 'op zuik noar siepels/silötten' toe. Foto: Jan Glas

Signaalwoord

Sjibbolet heeft dan ook de betekenis gekregen van signaalwoord. De klanken die erin voorkomen, zijn kenmerkend voor een bepaalde taal en moeilijk te reproduceren door mensen die een andere moedertaal hebben. Kortom: buitenstaanders kunnen ermee worden ontmaskerd. 

Een bekend voorbeeld van een sjibbolet is ‘Scheveningen’. In de meidagen van 1940 zou het gebruikt zijn om verklede parachutisten, spionnen en infiltranten (de 'vijfde colonne') te herkennen. Duitsers hebben immers moeite met de harde sch-klank. Vermaard is ook de uitdrukking 'Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries'. Dat is Fries.

<p>Schienvat, een lantaarn. Foto: Jan Glas</p>

Schienvat, een lantaarn. Foto: Jan Glas

Hozevörrels

Heeft het Gronings ook sjibbolets? In zekere zin wel. Het zinnetje 'Hai laip op hozevörrels mit schienvat over beune'*  wordt soms gebruikt om uit te vinden of iemand het Gronings echt machtig is. Aan sommige woorden zullen niet-Groningstaligen geen touw kunnen vastknopen. Enkele diehard Grunnegers voegen aan het sjibbolet nog 'op zuik noar siepels/silötten' toe. Maar dat is overkill.

Binnen het Gronings bestaan ook sjibbolets. Uiteraard, want de behoefte om te weten waar iemand precies vandaan/weg komt, is vaak groot.  In Onstwedde werd daarvoor het herkenningszinnetje 'De krèhen nèhen over d'hè-de' gebruikt: 'de kraaien naaien over de heide'. De uitdrukking is vooral een reeks regiospecifieke klanken. En waarom de kraaien dat deden, weet eigenlijk niemand.

*Hij liep op kousenvoeten met een lantaarn over de zolder.

<p>&#39;Hai laip op <em>hozev&ouml;rrels</em> mit schienvat over <em>beune&#39;. </em>Klein detail: <em>hozev&ouml;rrels</em> zijn eigenlijk geen sokken of kousen, maar kousenvoeten<em>. </em>Foto: Jan Glas</p>

'Hai laip op hozevörrels mit schienvat over beune'. Klein detail: hozevörrels zijn eigenlijk geen sokken of kousen, maar kousenvoeten. Foto: Jan Glas

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt