Sociaal & Maatschappelijk

Ommelander wapen en vlag

Wie nietsvermoedend de Ommelander vlag uitsteekt, loopt grote kans om voor Fries te worden aangekeken. Nu zijn er voor Groningers (een paar) ergere dingen op deze wereld, maar toch. Inderdaad lijken beide vlaggen op elkaar, als gevolg van een gemeenschappelijk verleden. Desalniettemin hebben de Ommelanders de oudste papieren als het om de vlag gaat.

Ommelander wapen en vlag

De Ommelander vlag met de elf harten. Tekening: Maxkon6 / Creative Commons.

<p>De oudste afbeelding van het Ommelander wapen in kleur in het Lineageboek van Regnerus van Solckema, circa 1590. Collectie Fries Museum.</p>

De oudste afbeelding van het Ommelander wapen in kleur in het Lineageboek van Regnerus van Solckema, circa 1590. Collectie Fries Museum.

Friese vrijheid

De vlag van de Ommelanden is gebaseerd om het Ommelander wapen, dat in het laatste kwart van de zestiende eeuw tot stand kwam. De Ommelanders waren in die tijd verwikkeld in de strijd tegen de Spaanse koning Filips II. Mogelijk heeft men daarom terug willen grijpen op een beeld dat verwees naar de legendarische ‘Friese Vrijheid’. Daarmee wordt de tijd bedoeld dat in Friesland nog geen sterk centraal gezag bestond: de Friezen bestuurden zichzelf gedurende een groot deel van de Middeleeuwen, en horigheid (dienstbaarheid aan een heer) kwam er niet voor.

Het is wel van belang om te realiseren dat Friesland indertijd groter was dan de huidige provincie: het hele Noord-Nederlandse en Noord-Duitse kustgebied werd aangeduid als Frisia – de Groninger Ommelanden dus ook. Hoewel die roemrijke tijd al even achter de rug was, voelden de Ommelanders zich in de zestiende eeuw kennelijk nog wel Fries.

<p>De provinciewapens van Friesland, Groningen en Drenthe op het voormalig onderkomen van het Nieuwsblad van het Noorden aan het Gedempte Zuiderdiep in Groningen.</p>

De provinciewapens van Friesland, Groningen en Drenthe op het voormalig onderkomen van het Nieuwsblad van het Noorden aan het Gedempte Zuiderdiep in Groningen.

Elf rode harten

In wapenboeken verschenen vanaf de vijftiende eeuw afbeeldingen van de blazoenen van legendarische Friese koningen, zoals Redbad (Radboud), die leefde in de zevende-achtste eeuw. De oorsprong daarvan is onduidelijk. Waarschijnlijk ontsproot dit wapen aan de fantasie, daarbij wel gebruik makend van Scandinavische voorbeelden. De Ommelander heren kozen uit de verschillende versies van het wapen een variant met drie blauwe schuinbalken en elf rode harten, ook wel ‘waterroosplomben’ genoemd. In 1579 verscheen dit wapen voor het eerst op de munten van de Ommelanden, geslagen in Appingedam, en vanaf 1594 maakte het deel uit van het nieuwe wapen van het gewest Stad en Lande (Stad en Ommelanden gecombineerd, een voorloper van de huidige provincie).

Ondertussen in Friesland

De Friezen, dat wil zeggen de bewoners van de huidige provincie Friesland, hadden ondertussen voor een geheel ander wapen gekozen: twee gouden leeuwen op een blauw veld. Pas in 1830 ‘herontdekte’ het Fries Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde het oude wapen van Redbad en ging dit ook als wapen voeren. Aan het eind van de negentiende eeuw wapperde voor het eerst de hierop gebaseerde Friese vlag met de zeven rode ‘pompeblêden’.

De Friese vlag is inmiddels veel bekender dan de Ommelander, door het veelvuldig gebruik op potten keukenstroop, koekverpakkingen, ijsmutsen en uiteraard de koffiemelk van Friesche Vlag. Daar kan een meer dan driehonderd jaar oudere geschiedenis niet tegen op.

Bronnen

Egge Knol, ‘Het elf-hartenwapen en het Ommelander geld’, Stad & Lande 13 (2004) nr. 1, 12-20.

O. Vries, ‘Bestond er bij de Groningers voor 1594 een Fries besef?’, in: P.Th.F.M. Boekholt e.a. (red.), Rondom de Reductie. Vierhonderd jaar provincie Groningen (Groningen 1994) 223-235.

G. Acker Stratingh, ‘Het Ommelander wapen’, Bijdragen tot de geschiedenis en oudheidkunde van de provincie Groningen VII (1870) 200-216.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt