Sociaal & Maatschappelijk

Piratencultuur: ‘Lowlands, maar dan gezellig’

Muziek die de kwalificatie ‘underground’ of ‘alternatief’ heeft, is met regelmaat te horen op de nationale radiozenders. Of op festivals die over media-aandacht niet te klagen hebben. Piratenmuziek moet het daarentegen al decennia doen zonder die belangstelling. De liefhebbers hebben hun eigen podia: geheime zenders en piratenfestivals. De subcultuur stuit op het nodige snobisme en is daarom misschien wel de echte ‘underground’.

Piratencultuur: ‘Lowlands, maar dan gezellig’

Mega Piraten Festijn in Noordbroek

<p>Aantal piratenstations in Nederland in 1965.&nbsp;Hoe donkerder de kleur, des te meer zenders</p>

Aantal piratenstations in Nederland in 1965. Hoe donkerder de kleur, des te meer zenders

Levenslied en polka

De zendpiraterij, het uitzenden van radioprogramma’s zonder vergunning, begon haar opmars na de Tweede Wereldoorlog. Toen was in legerdumps volop apparatuur verkrijgbaar. De bloeiperiode van de geheime zenders waren de jaren ’70 en ’80. Voordien werd door de etherpiraten ook popmuziek ten gehore gebracht, denk aan de zeezenders Veronica en Radio Noordzee, maar in deze tijd werd de geheime zender steeds meer het domein van levensliederen en polka’s.

Een onderzoeksrapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid uit 1982 noteert waarom mensen afstemden op de zenders: ‘om de Nederlandstalige muziek’, ‘omdat ze meestal betere programma’s brengen dan de Hilversumse zenders’ en ‘omdat er vaak bekende namen genoemd worden (bij verzoekplaten of reklame)’.

‘Daar stond de mast’

Tegen zendpiraten werd streng opgetreden door de Radio Controle Dienst (later Agentschap Telecom). Ze zouden het overig radioverkeer storen, waaronder dat van hulpdiensten. Het noordelijk icoon van de etherpiraten ‘Oompie Koerier’ (Barteld Grofsmid, 1937 - 2000) zat in totaal drie jaar en vier maanden gevangen vanwege zijn uitzendactiviteiten vanuit Zuidbroek en Muntendam. Het bestaan van een zendpiraat werd door hem treffend bezongen in ‘Piratenballade’ (1977):

Oompie ik vond op de zolder
Een ouwe zendapparatuur
Is dat nog diezelfde zender
Waarmee je draaide in de schuur?

Ja mijn kind dat is die zender
Daarmee zat ik op de band
Iedereen die kon mij horen
In het noorden van het land

Daar is de zender, daar de ontvanger
En achter in de tuin, daar stond de mast
Ik gaf rapporten door en draaide platen
Ik was met mijn zender geen mens tot last

Maar een dag werd ik gepakt
Het was al voor de derde keer
Sinds die tijd draai ik geen plaatjes meer
De grote mast die is nu verdwenen
Maar in mijn hart doet dat nog altijd zeer

<p>Artikel Nieuwsblad van het Noorden, 17 juli 1975</p>

Artikel Nieuwsblad van het Noorden, 17 juli 1975

Door de hoge boetes die de werden uitgedeeld nadat de RCD een zender uit de lucht haalde, daalde het aantal etherpiraten aan het eind van de vorige eeuw. Een aantal maakte de overstap naar het internet om digitaal uit te zenden.

Platteland

Geheime zenders zijn voornamelijk een plattelandsaangelegenheid, met bolwerken in het noorden en oosten van het land. Tegen dat gegeven liep ook Peter Zwiers aan. Dit Drentse Statenlid begon in 2017 te ijveren voor de erkenning van de piratencultuur door deze op te nemen op de lijst Immaterieel Cultureel Erfgoed van UNESCO: ‘Met Tweede Kamerleden in Den Haag kwam ik ook niet verder. Het is ook lastig praten met Kamerleden uit bijvoorbeeld Gouda of Utrecht. Hoe moet je hen het belang duidelijk maken van de piratencultuur op het platteland als ze het nog nooit hebben gezien of gehoord?’.

Volgens Zwiers is de piratenwereld ook méér dan alleen de muziek. ‘Het is een cultuur van elkaar opzoeken, gezelligheid met elkaar. Van de muziek kun je van alles vinden, maar het raakt vele mensen. Kijk naar de aantallen mensen die Jannes op de been brengt. Mensen vinden vreugde en troost in zijn muziek. Ook zorgt de piratenmuziek voor het levendig houden van onze streektaal. Belangrijk voor de identiteit van onze regio.’

Dichter en columnist Nico Dijkshoorn beschrijft de sociale functie en de regionale beperktheid treffend na een bezoek aan het Mega Piraten Festijn in Onstwedde, door hem bestempeld als ‘Lowlands, maar dan gezellig’:

‘Ik startte de auto en reed midden in de nacht de provincie uit. Langzaam verdwenen de piratenzenders van de radio. Ik reed terug naar Amsterdam, maar als een ander mens’.

Jetje - Brief aan Oompie Koerier

Jetje - Brief aan Oompie Koerier

Bronnen:

www.piratencultuur.nl

Peter Zwiers, ‘De Piratencultuur hoort bij ons cultureel erfgoed’, Dagblad van het Noorden, 13 oktober 2017.

WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid), Etherpiraten in Nederland (’s-Gravenhage 1982).  

Nico Dijkshoorn, Dijkshoorn (Amsterdam 2010).

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt