Sociaal & Maatschappelijk

Moi, mòie, mojje, ja moi eem!

'Moi!' 'Ja, moi!' Wat is er nou Groningser dan deze tijdloze groet die elk moment van de dag is te gebruiken? Oost-Groningers bezigen daarnaast 'moie'  (fonetisch: moijeuh) dat ook gebruikt kan worden om verbazing of afkeer uit te drukken.

Moi, mòie, mojje, ja moi eem!
Moi graffiti Oosterhavenbrug. Bij de Oosterkade Groningen. Foto: Wutsje / Wikimedia

'Moi' is behalve in het spraakverkeer populair op mokken, T-shirts, ansichtkaarten, petten en ook het tijdschrift van de jaarlijkse Dag van de Grunneger Toal heet kernachtig 'Moi.'  Moi is daarmee haast een icoon geworden voor de Groninger en zijn taal. Vrij naar de Franse Zonnekoning: 'l'etat, c'est moi'. Maar waar komt het woord vandaan? En is het wel zo 'oer-Gronings' als vaak wordt gedacht?

Woordenboeken

Dat laatste is maar zeer de vraag. Helmer Molema neemt 'Moi' niet op in zijn Woordenboek der Groningsche Volkstaal (1887). Ook in de eerste editie van het Nieuw Groninger Woordenboek (1929) van K. Ter Laan bladert de moi-zoeker vergeefs. Pas in de tweede editie van 1952 is het opgenomen:

MÒI(DEN)! = goeie morgen! naar 't Holl.

Naar het Hollands? Moin n dokter! - Dat is even slikken, maar de vraag is of Ter Laan daarin wel gelijk heeft.

Moi, moin, mojen

'Moi', en alle variaties daarop, komt in meerdere talen voor. Denk maar aan onze directe buren, de Oost-Friezen, wie het moin – of zelfs moinmoin – voor in de mond ligt. Daarnaast zegt men moi in Drenthe en het oosten van het land, moin in delen van Denemarken (Jutland) en mojen in Luxemburg. De opsomming kan moeiteloos worden uitgebreid.

De woordherkomst van moi, in de Nedersaksische context,  is duister. Het zou afgeleid kunnen zijn van mooi ('een mooie dag gewenst').  Het Oost-Friese moin is dan een verbuiging van de vierde naamval (vergelijk goedendag). Ook de ouderdom is onduidelijk. In de schoolmeesterrapporten van 1828 zijn verscheidene tweegesprekjes in het Gronings opgenomen, vaak beginnend met een begroeting, maar 'moi' ontbreekt daarin geheel. In Adorp klinkt het bijvoorbeeld 'Gouden dag',  in Meedhuizen 'Goudag', in Midwolde 'Dag met enkander' en in Vierhuizen kortweg  'Hé.'

Het ontbreken van bewijs is natuurlijk nog geen bewijs voor het ontbreken. Maar gecombineerd met het feit dat moi in oudere woordenboeken niet is opgenomen: waarschijnlijk is het een relatief jong woord, daterend uit de vroege twintigste eeuw, en pas in onze tijd iconisch geworden.  Een eerste schriftelijke vermelding werd door Siemon Reker aangetroffen in het blijspel Naothan de Wieze van Germ Elst, verschenen omstreeks 1922. Eén van de personages daarin – Noathan, handelsreiziger in verfwaren – groet daarin met 'Mojje'.

Moi  heeft begroetingen als goidag, dat door oudere generaties als netter wordt ervaren, naar achteren gedrongen.  Moi lijkt daarin wel wat op het (nog jongere) hoi en is misschien ook ooit begonnen als jongerentaal.

Nog even dit

De uitdrukking 'Moin n dokter!' heeft met de begroeting 'moi' niets van doen. 'Moin' is in dit geval een samentrekking van mout ie n = moet je een. De uitdrukking is een uitroep van verbazing, of zelfs ontzetting. Een dokter bellen is daarom vaak niet nodig.

 

1
Moi Magazine wordt uitgegeven tijdens de Dag van de Grunneger toal.

Bronnen

V. De Tier, J. Swanenberg en T. van de Wijngaard (red.), Moi, adieë en salut. Groeten in Nederland en Vlaanderen. Het Dialectenboek 10 (Groesbeek 2009).

Siemon Reker, 'Moie': http://www.rug.nl/research/groningertaalencultuur/dagwoord/dagwoorden/moie

Siemon Reker, Kennismaking met het Gronings. Een introductie op het eigentijdse dialect van Stad en Provincie  (Assen 2004).

Schoolmeesterrapporten: http://www.groningerarchieven.nl/bronbewerkingen/schoolmeesterrapporten

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt