Vermaak & Feest

Meikermis

Eenmaal per jaar, rond de tweede vrijdag van mei, staat de binnenstad van Groningen op z’n kop door de Meikermis. Het evenement kent een lange traditie. In 1668 werd een paardenmarkt ingesteld die gold als een vrijmarkt en daarom met allerlei vermakelijkheden was omringd. De markt werd in 1701 van één naar twee weken verlengd, waardoor ze eenzelfde positie kreeg als de jaarmarkt in september. Deze najaarsmarkt verdween omstreeks het midden van de negentiende eeuw. Het festijn in mei wist zich te handhaven, maar werd teruggebracht naar tien dagen.

Meikermis

Meikermis, Vismarkt, ca. 1975. Foto: Frank Straatemeier, www.beeldbankgroningen.nl.

<p>Carrousel, ca 1975. Foto: Bureau Voorlichting gemeente Groningen, www.beeldbankgroningen.nl.</p>

Carrousel, ca 1975. Foto: Bureau Voorlichting gemeente Groningen, www.beeldbankgroningen.nl.

Met een matje...

Het kermisvertier veranderde uiteraard door de eeuwen heen. Zijn het tegenwoordig vooral spectaculaire attracties die de bezoekers lokken, vroeger waren dat ook de voorstellingen van lieden als goochelaars, muzikanten, acrobaten, degenslikkers en komedianten. Ook konden er ‘wonderen der natuur’ worden aanschouwd, zoals de reuzin Abeltje uit Kolham, in 1778 op de kermis te zien, of een eeuw later de Friese dwerg Jan Hannema (‘Tom Pouce’).

Een levendige sfeerschets van de Meikermis aan het begin van de vorige eeuw geeft Bernard Ram in een artikel in het Nieuwsblad van het Noorden:

'Grote Markt en Vismarkt waren slechts één bonte rij van draaimolens, spullen en kramen. Telkenjare zag je er oude bekenden terug. Ik denk aan de grote paradetent van Albert en Bas, later van Trincelli, de cinema-tent van Albert Frères, toen nog een novum, waar je op het witte doek schone feeën uit bloemenkelken zag oprijzen. Voorts een tweetal stoomcaroussels en wél van Wolfs en van Tewe (laatstgenoemde met voor de jeugd de bijzondere attractie, dat er een neger als portier fungeerde). De hypodrome met paarden en kamelen. De "glaasjestent", een miniatuur-panorama van Dubbelboer, waar je kijkende door een klein ruitje allerlei tafrelen kon aanschouwen (de boerenoorlog in Zuid-Afrika!). Ook de wafel- en beignetkraam van Victor Consael. De paradetenten, waar de schone miss Amelia en miss Gertha een partijtje worstelden met amateurs uit het publiek en wat natuurlijk altijd eindigde met de zege der door ons zozeer geadoreerde dames-artisten. Van latere tijd dateert de glijbaan, een vrij primitief bouwsel, maar destijds een zeer gefrequenteerde amusementstent. Wij zagen het gevaar van de vrij gammele bouwconstructie niet en toezicht van Overheidwege was nog niet zo heel streng in die jaren. Wij zongen vrolijk "met een matje onder je gatje" en suisden vanaf de top omlaag.'

Drok!

De kermis kon zich in een grote populariteit verheugen omdat ze rond 'Oude Mei' viel, de datum waarop heel wat pacht- en arbeidscontracten vervielen. Drukste dagen op de kermis waren omstreeks 1900 de 'Drukke dinsdag' voor de boerenmeiden en -knechten en 'Drukke woensdag' voor de stad-Groningers. Het lawaai van de kermis zorgde ervoor dat op het stadhuis moeilijk vergaderd kon worden. Het stadsbestuur week daarom in de kermisweek uit naar het Boschhuis in Ter Apel voor zijn bijeenkomsten.

Voortbestaan

In de negentiende eeuw zijn diverse pogingen ondernomen om de meikermis met het ‘platte vermaak’ af te schaffen. De senaat van de Groninger Academie plaatste bijvoorbeeld in 1877 een ingezonden stuk in de Groninger Courant waarin de gemeenteraad werd opgeroepen ‘om in het belang van het academisch onderwijs de kermis af te schaffen of het houden ervan althans in de vacantie te bepalen’. De reden daarvoor is bijna anderhalve eeuw later nog actueel: ‘De nadelige invloed der kermis op de geregelde werkzaamheden der studenten.’

In 1920 stond het voortbestaan van de kermis op het spel toen de rodelbaan Klein Zwitserland instortte. Het drama, dat uiteindelijk aan vier personen het leven kostte, werd indertijd bezongen in een volksliedje:

Het was zondagavond tien uren.
De kermisvreugde steeg ten top.
Een zee van elektrische vuren,
verlichtte de kermis volop.

De rodelbaan hoog en verheven,
een reuzen genot voor de jeugd,
brak eensklaps in tweeën
dra was er nergens meer vreugd.

Na de ramp gingen wederom stemmen op om de kermis voortaan te verbieden. Dit voorstel kwam in 1921 ook ter stemming in de gemeenteraad. Die was met meerderheid van één stem voor afschaffing. De uitslag zorgde voor de nodige beroering, waarna één raadslid verklaarde zich bij de stemming te hebben vergist…

Bronnen

Maarten Duijvendak en Bart de Vries (red.), Stad van het Noorden. Groningen in de twintigste eeuw (Assen 2003)

https://martinhillenga.wordpress.com/2015/05/14/vier-doden-op-meikermis/

1
Buggy ride, Meikermis, Vismarkt, ca 1975. Foto: Bureau Voorlichting gemeente Groningen, www.beeldbankgroningen.nl.
1
Vismarkt, ca 1975. Foto: Bureau Voorlichting gemeente Groningen, www.beeldbankgroningen.nl.
1
Vismarkt, 1958 Foto: Fotobedrijf Piet Boonstra, www.beeldbankgroningen,nl.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt