Vermaak & Feest

Werkliederen voor vutters

Shantykoren in Groningen

Zeker, Groningen is van oudsher een zeeprovincie. Maar of dat de grote hoeveelheid aan shantykoren ook verklaart? Bij een maritieme traditie in Delfzijl – waar sinds 1988 de Magellan Singers als oudste shantykoor van Groningen actief is – is zonder veel moeite nog wel wat voor te stellen. Maar hoe zit dat met de Zulthezangers en de Raaitvinken in roerige havensteden als Nietap en Harkstede?

Werkliederen voor vutters
Shantykoor De Roergangers uit Stadskanaal bestaat sinds 1992.

Werklied

Eerst maar duidelijkheid over het begrip shantykoor. Dat is, niet heel verrassend, een koor dat shanty's zingt. Een klassieke shanty (van het Engelse to chant of het Franse chanter, zingen) werd aan boord van grote zeilschepen gezongen als werklied, om het zware werk te verlichten of om een bepaald tempo of ritme aan te houden. De shantyman nam daarbij het voortouw en het werkvolk zong de reactie op de zangregel van de voorman of alleen de refreinen van het lied. Uiteraard werd er aan boord ook in de vrije tijd gezongen.

Veel koren die we tegenwoordig op één hoop vegen onder de noemer shantykoor hebben een breder repertoire dan alleen de shanty's. Ze zingen ook andere zeemansliederen en smartlappen, vaak in meerdere talen. Een enkel gezelschap afficheert zich dan ook als zeemans-, vissers- of zelfs piratenkoor. Daaruit blijkt wel: de band met de zee en het zeemansbestaan is een leidend beginsel, net als een gezongen verlangen naar de tijd van klapperende zeilen, krakende spanten en verre kusten. Bij een van de Stadskanaalster shantykoren komt dat al tot uitdrukking in de naam. Het exotisch klinkende Noszélie Singers is gewoonweg een afkorting van Nostalgische zeemansliederen.

Traditioneel bestaan de meeste koren enkel uit mannen, zogenaamd als afspiegeling van de historische situatie aan boord. Er bestaan enkele gemengde koren, maar louter vrouwelijke gezelschappen zijn talrijker. In Pieterburen zijn bijvoorbeeld de De Waddenwichter actief, in Winschoten The Lady Pirates. Zuidbroek heeft zelfs twee vrouwelijke gezelschappen: Shantykoor Zeemansvrouwen en Gitje Genoat.

VUT

Sommige Groningstalige shanty's of zeemansliederen doen authentiek aan, maar zijn vaak gewoon recente vertalingen van Engelse of Duitse liedjes. Specifiek Groninger maritieme werkliederen zijn niet overgeleverd.

Eén blik op alle oprichtingsdata van de ruim dertig shantykoren in Groningen doet al vermoeden dat er geen directe relatie bestaat tussen het maritieme verleden van de provincie en de hedendaagse muzikale activiteit. Het overgrote deel ervan is pas opgericht in de jaren 1988-2000, lang na de bloeitijd van de Groninger zeevaart. Maar niet toevallig zijn de jaren '90 wél de laatste hoogtijdagen van de regeling VUT (Vervroegde Uittreding) en pré-pensioen.

Streektaalmuziekkenner Joop van den Bremen tekende in een artikel over de populariteit van shantykoren een treffende uitspraak op uit de mond van een organisator van een shantyfestival: ‘Het zijn allemaal mannen van rond de vijftig die er aan beginnen. Die zitten in de leeftijd dat ze niet meer bij de voetbal kunnen en toch willen ze wel iets met mannen onder mekaar. Dan ligt het zingen van dit soort liederen voor de hand.'

Dat wil nog niet zeggen dat de koren het muzikale aspect niet al te serieus nemen. Enkele verenigingen hebben internationaal een naam hoog te houden zoals Armstrong's Patent uit Appingedam, dat zich heel puristisch alleen toelegt op klassieke shanty's. Maar bij veel koren is het sociale aspect naast het zingen wel nadrukkelijk in beeld. 'Zingen, humor, en vooral niet al te moeilijk doen, dat zijn de ingrediënten van dit gezellige shantykoor', zo schrijven De Zulthezangers uit Nietap op hun website. Het gezelschap formuleert de toetredingseisen daar als volgt: 'inwoner zijn van Nietap, affiniteit hebben met het water en een voorliefde hebben voor drank en vrouwen.'

Zeebenen

Ook met de zeebenen van de hedendaagse shantyzangers loopt het wel los. In de zomer van 2003 kopte de Krant van Wakker Nederland tenminste: 'Zeemanskoor zeeziek tijdens vaartocht'. Leden van Voorwaarts Voorwaarts uit Hoogezand-Sappemeer kozen het ruime sop om een vissersuitje op de Noordzee luister bij te zetten, maar hingen – volgens de krant – 'groen van ellende over de reling'. Het slot van het bericht doet wel weer vertrouwd en historisch verantwoord aan: 'Met behulp van jenever konden de zangers weer op de been worden geholpen.'

Overzicht Groninger Shantykoren

Armstrong's Patent (Appingedam, 1991)
Shantykoor Opwierde II (Appingedam, 1989)
Magellan Singers (Delfzijl, 1988)
Ainrommer Shantykoor (Eenrum, 1999)
De Garnwerder Sjanters (Garnwerd, 1994)
Oosterstörm (Groningen/Oosterhoogebrug, 1995)
De Hunzevaarders (Groningen, 1999)
De Raaitvinken (Harkstede, 2000)
Voorwaarts, Voorwaarts (Hoogezand-Sappemeer, 1994)
Zeemanskoor Lauwersoog (Lauwersoog, 1994)
De Lopster Störmvogels (Loppersum, 2002)
De Scheepsjoager (Muntendam, 1991)
Shantykoor Losdorp (Losdorp, 1991)
De Zulthezangers (Nietap, 1993)
Pekelder Shantypluskoor (Oude Pekela, 2015; waarin opgegaan Snikkevoarders en Snikkewichter, 1995)
De Zwalkers (Oude Pekela, 1996)
De Waddenwichter (Pieterburen, 1998)
Abel Tasman Koor (Sebaldeburen, 1998; tot 2003 Shantykoor Vrouw aan boord)
De Noszélie Singers (Stadskanaal, 1993)
De Roergangers (Stadskanaal, 1992)
Shanty en Amusementskoor Stadskanaal  (Stadskanaal, 2006)
Shantykoor Tolbert (Tolbert, 1996)
Doekegat Piratenkoor (Uithuizermeeden, 1991)
Ollerommer Vlintboksems (Ulrum, 1993)
Visserskoor Zielrietzangers (Usquert 1995)
Jaco Schipperskoor (Warffum, 1992)
Shantykoor Störmwind (Wedde 1991)
Westerstörm (Westerbroek, 1991)
Shantykoor Maritiem (Winschoten, 1994)
The Lady Pirates (Winschoten, 1999)
Shantykoor Zeemansvrouwen (Zuidbroek, 1996)
Gitje Genoat (Zuidbroek, 1998)
Allemanseindje (Zuidhorn, 2004)

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt