Vermaak & Feest , Geloof & Bijgeloof

Palmpasen. Hoantje op een stokje

Palmpasen is de laatste zondag voor Pasen. Op deze dag wordt de intocht van Jezus Christus in Jeruzalem gevierd. Jezus zou daar zijn verwelkomd door mantels op de straat te leggen, evenals takken van jonge (palm)bomen. In de Katholieke Kerk worden daarom aan het begin van de mis op Palmpasen palmtakken gezegend, in noordelijke streken moet een beroep worden gedaan op wilgen- of buxustakjes. Het lopen met versierde takken door kinderen kwam in Groningen bijna niet voor. De laatste decennia lijkt de viering echter een opleving te hebben.

 

Palmpasen. Hoantje op een stokje

Schoolkinderen gaan in 1951 in optocht met hun palmpaasstokken naar het Academisch Ziekenhuis in Stad. Foto: Fotobedrijf Piet Boonstra, www.beeldbankgroningen.nl

Garsthuizen

In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog werd Paalmpoask eigenlijk alleen in Garsthuizen gevierd. Daar liepen de schoolkinderen op Goede Vrijdag met een paastak zingend langs de deuren voor snoep, fruit en geld. De traditie kende een onderbreking toen een onderwijzer overleed en de dominee naar een ander dorp vertrok. Het gebruik werd in 1956 weer hersteld om een arm gezin te helpen.

De takken waarmee werd gelopen, waren afkomstig van een taxusboom bij het molenaarshuis behorend bij korenmolen De Hoop. Aldert van Ess, geboren in 1933, schreef over zijn herinneringen aan het gebruik:

‘Wij mochten niet aan de boom komen. Jacob en Gerda Nienhuis, de eigenaars, sneden de takken er af. Het waren zo’n 30 á 40 takken per jaar, zoveel als er kinderen waren. De boom werd als het ware opgesnoeid. Naaldbomen en coniferen werden in de siertuinen al wel meer gebruikelijk maar er kon maar één echte poasketak zijn. En die kwam van deze taxus. Ik ging op Goede Vrijdag vroeg op pad met mijn poaskestroek, om een uur of half acht. Wij moesten als schoolkinderen in die tijd nog op Goede Vrijdag naar school maar wij hadden het eerste uur vrij anders konden we niet het hele dorp doorkomen om snoep en geld op te halen. Dan pas naar school met de opbrengst.’

Zoals ook op oude foto’s is te zien, waren de takken versierd met slingers en papieren roosjes.

<p>Kinderen staan in Garsthuizen op Goede Vrijdag voor een geopende voordeur met een palmpaastak in de hand, ca. 1930.&nbsp;Foto Mw. E.J. Huizenga-Onnekes, <a href="http://www.beeldbankgroningen.nl/" target="_blank">www.beeldbankgroningen.nl</a></p>

Kinderen staan in Garsthuizen op Goede Vrijdag voor een geopende voordeur met een palmpaastak in de hand, ca. 1930. Foto Mw. E.J. Huizenga-Onnekes, www.beeldbankgroningen.nl

Hoantje

Als kinderfeest is Palmpasen in de provincie Groningen pas sinds de decennia na de oorlog in opkomst. Doorgaans wordt er niet langs de deuren gelopen, maar heeft de viering binnen de school of kerk plaats. Een kinderdienst wordt in een enkel geval, zoals in Appingedam, vooraf gegaan door een optocht. Soms wordt door de kinderen ook een bezoek gebracht aan een lokaal verzorgings- of bejaardentehuis, in Winschoten door de leerlingen van de Sint Vitusschool aan het Sint Lucasziekenhuis.

In plaats van een tak wordt een ‘paasstok’ versierd, mede met takjes. Het uiterlijk van de palmpaasstok lijkt gekopieerd van voorbeelden elders in het land. In de stok is de nodige symboliek verwerkt. De kruisvorm spreekt voor zich, evenals de takjes, waarbij vaak buxus wordt gebruikt. De eieren staan voor nieuw leven, een krans of kroon voor het koninklijke van Jezus. Dertig rozijnen, soms ook snoepjes, representeren de zilverlingen die Judas ontving voor het verraad van Christus. De stok wordt ten slotte bekroond door een haantje van brood, ter herinnering aan het brood dat Jezus brak bij het Laatste Avondmaal en de haan die kraaide bij de verloochening door Petrus.

Bronnen

C.A. de Groot-van der Meulen e.a., Garsthuizen rond het Binhoes (Bedum 1996).

K. ter Laan, Groninger volksleven. Deel II: Beschrijvende folklore (Groningen 1961).

V. Dame, ‘Palmpasenoptochten in Nederland anno 1985’, Volkscultuur 3 (1986) nr. 2, 8-22.

F. Schreiber, Paasgebruiken in de provincie Groningen en omstreken (Bedum 1990).

<p>Garsthuizen: een aantal kinderen poseert voor een huis met een &lsquo;poaskestroek&rsquo; in de hand, ca. 1930.&nbsp;Foto Mw. E.J. Huizenga-Onnekes, <a href="http://www.beeldbankgroningen.nl/" target="_blank">www.beeldbankgroningen.nl</a></p>

Garsthuizen: een aantal kinderen poseert voor een huis met een ‘poaskestroek’ in de hand, ca. 1930. Foto Mw. E.J. Huizenga-Onnekes, www.beeldbankgroningen.nl

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt