Vermaak & Feest

Kronkeldörp en Kloosterwieke

Carnaval in Groningen

Dansmariekes, optochten met versierde praalwagens, een Prins bijgestaan door een Raad van Elf, 'krakers' met onzinnige of spottende teksten, verkleedpartijen en losse omgangsvormen door de uitbundig genuttigde drank: carnaval is een omkeringsritueel. 

Kronkeldörp en Kloosterwieke

 Polonaise in Dansschool Lesterhuis, 1973. De dansschool was gevestigd aan de Herebinnensingel in de stad. Foto Koos Swart, www.beeldbankgroningen.nl (2138-7627)

Sociale verhoudingen staan even op de kop en normen en waarden die het dagelijks leven reguleren zijn tijdelijk opgeschort. De uitbundige feestelijkheden luiden de veertig dagen vasten voor Eerste Paasdag in, maar het carnavalsseizoen begint al op 11 november (de elfde van de elfde), om 11.11 uur precies – het getal 11 is van oudsher het 'gekkengetal'.

Van oudsher wordt het volksfeest carnaval vooral geassocieerd met katholieke gebieden. Hoe zuidelijker, hoe beter: menig Limburger meent dat carnaval door Brabanders al niet helemaal wordt begrepen, om van de festiviteiten boven de grote rivieren maar te zwijgen...

Het meest noordelijke carnaval van Nederland wordt gevierd in Kloosterburen en de grootste carnavalsoptocht in de provincie Groningen vindt plaats in Ter Apel. Inderdaad, beide dorpen zijn katholieke enclaves in een overwegend protestante provincie en bovendien ooit de vestigingsplaatsen van een klooster. Het is dan ook verleidelijk om hier een lange, eeuwenlange traditie te veronderstellen – zoals sommige schrijvers ook doen. Maar de werkelijkheid is anders.

Jonge traditie

Carnaval is in Noord-Nederland een jong fenomeen. Op kleine schaal werd het in de eerste helft van de twintigste eeuw al binnenskamers gevierd, vooral in de stad Groningen. De vereniging van Limburgers en Brabanders in het Noorden vierde het feest in hotel Frigge, het Katholiek Vrouwengilde in Huize Maas.

Van zichtbaar vertoon in de openbare ruimte en een grotere publieksdeelname is pas sinds de jaren zestig sprake. Oorzaken voor de opkomst van carnaval in het Noorden kunnen worden gezocht in de algehele welvaartsstijging, commerciële belangen van de horeca, de invloed van de televisie en niet te vergeten arbeidsmigratie: in het voetspoor van bedrijven als Philips togen heel wat katholieke zuiderlingen noordwaarts.

Kronkeldörp en Kloosterwieke

De carnavalsverenigingen in Kloosterburen (in carnavalstijd Kronkeldörp geheten) en Ter Apel (Kloosterwieke) behoren tot de oudste in de provincie.

Het initiatief voor oprichting van De Kloosterwiekers in Ter Apel kwam in 1964 van de leden van jongerenvereniging De Kanaalstreek. Zij schakelden de hulp in van kapelaan Dirk ten Dam voor de organisatie van een carnavalsfeest geschoeid op zuidelijke leest. De oprichting van de vereniging, op 10 januari 1965, vond plaats in het parochiehuis. Het eerste feest werd in februari gevierd in hotel De Posthoorn, onder bezielende leiding van prins Hernardo de Eerste (Mans Westen). Een eerste 'optocht' werd gehouden in 1968, toen de Prins en de Raad van Elf zich met een versierd turfschip en begeleid door de Ter Apeler Harmonie naar De Posthoorn begaven – gevolgd door vierhonderd verklede schoolkinderen.

In Kloosterburen was het Cees van Noort, eigenaar van café-restaurant Willibrord en afkomstig uit het Diepe Zuiden, die in 1967 het fundament legde voor carnaval. De themafeesten in zijn etablissement mondden in 1970 uit in de oprichting van carnavalsvereniging Oldeclooster. Een eerste optocht werd ook dat jaar gehouden. 'Het hele dorp stond op zijn kop', aldus Van Noort in de krant, 'Zo'n chaos was nog nooit voorgekomen.' Voor de organisatie was contact gezocht met een bond van carnavalsverenigingen uit Limburg, die uitgebreid uit de doeken deed 'wat je zoal moet doen en nalaten op deze kille februaridagen.'

<p>Carnavalsoptocht 1978. Wagen met een pop, voorstellende wethouder Van den Berg. Foto Persfotobureau D. van der Veen, www.beeldbankgroningen.nl (1785-8880).</p>

Carnavalsoptocht 1978. Wagen met een pop, voorstellende wethouder Van den Berg. Foto Persfotobureau D. van der Veen, www.beeldbankgroningen.nl (1785-8880).

Optochten in opmars

Begin jaren zeventig schoten de carnavalsverenigingen overal in Groningen als paddenstoelen uit de grond. Een kleine greep: de Veenkloeten in Veendam, Schopp'n Zeuv'n in Hoogkerk, de Blauwe Schuit en de Katholieke Kring in Delfzijl, de Puulwers in Termunten, de Koetsetoeters in Leek en de Scheepsjoagers in Stadskanaal. Ter Apel kreeg in 1978 zelfs een tweede carnavalsvereniging toen De Bultruters zich afscheidden van De Kloosterwiekers. De stad Groningen spande helemaal de kroon met het aantal verenigingen. Naast de Amicitianen en Molleburger kreeg zo'n beetje elke wijk zijn eigen vereniging:  de Rampetampers in het Oosterpark, de Blinde Vinken in Vinkhuizen en de Zeeschuimers in Lewenborg. In Paddepoel waren zelfs twee carnavalsclubs actief: de Trefplonsers en Poelepadders-Alaaf.

De opmerkelijke opmars van carnaval trok enkele malen de aandacht van de pers. 'Tien jaar geleden had je het nog niet voor mogelijk gehouden maar carnaval begint nu ook in de noordelijke contreien een artikel te worden', schreef het Nieuwsblad in 1971. Vader Abraham merkte twee jaar later in hotel Parkzicht in Veendam op het carnavalsfeest van de Veenkloeten op: 'Als jullie op deze voet doorgaan met carnaval overtreffen jullie ons Zuiderlingen nog.'

Plat

Dat was toch een beetje 'wishfull thinking' van de bolhoeddragende smurfenvriend. Na de bloeitijd van de jaren zeventig, verdwenen in de jaren tachtig ook weer heel wat verenigingen. Van de ooit meer dan dertig clubs bleven er niet meer dan een stevige handvol over.

Carnaval zit mogelijk eenvoudigweg niet in het 'systeem' van de Noorderling. De festiviteiten strekken zich hier niet uit tot het openbare leven, laat staan dat ze dat plat leggen – op maandag moet er gewoon weer gewerkt worden. Dit  ondanks de bewering in wellicht het bekendste Groninger 'carnavalslied'  van het duo Rooie Rinus en Pé Daalemmer:

Carnaval in t Noorden, dat is n feest mit pit
van Veendam noar Olle Pekel, elkenain dut mit
van Hoogezaand tot Sappemeer
van Grunnen tot aan stad
elkenain, elkenain, elkenain gait plat

Bronnen

Hein Bokel e.a., 44 Jaar carnaval Ter Apel 1965-2009 (Ter Apel 2009).

'Carnaval gaat ook in het Noorden een artikel worden', Nieuwsblad van het Noorden, 6 februari 1971.

'Limburgs carnaval in Kloosterburen, Nieuwsblad van het Noorden, 5 januari 1971.

'Noorden nu ook in de ban van het carnaval', Nieuwsblad van het Noorden, 2 maart 1973.

'Carnaval in 't Noorden. Opkomst en ondergang van de cv Poelepadders-Alaaf', Dagblad van het Noorden, 28 september 2006.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt