Werk & Studie

Knappe koppen. De Groninger hoogleraarsportretten

Ook wie alleen in de Senaatskamer van het Groninger Academiegebouw is, voelt zich van alle kanten bespied. Vanaf de muren kijken meer dan honderd voormalige hoogleraren neer op de bezoeker. De Rijksuniversiteit Groningen begon als eerste met het verzamelen van portretten. De traditie werd meermaals nieuw leven ingeblazen.

Knappe koppen. De Groninger hoogleraarsportretten

De senaatskamer van het Groninger Academiegebouw met portrettengalerij. Foto Universiteitsmuseum Groningen.

<p>Portret van genetica en botanica Jantina Tammes (1871-1947), de eerste vrouwelijke hoogleraar in Groningen. Olieverf door J.L. Kleintjes, 1931. Foto Universiteitsmuseum Groningen.</p>

Portret van genetica en botanica Jantina Tammes (1871-1947), de eerste vrouwelijke hoogleraar in Groningen. Olieverf door J.L. Kleintjes, 1931. Foto Universiteitsmuseum Groningen.

Eerstelingen

De oudste portretten in de Senaatskamer, waar van oudsher het bestuur van de universiteit zetelde en die tegenwoordig vooral wordt gebruikt voor plechtigheden, dateren uit 1618. Vier jaar na de stichting van de academie werden de eerste vier hoogleraren in verf vereeuwigd: Nicolaus Mulerius, Cornelis Pijnacker, Hermann Ravensperger en Ubbo Emmius; de laatste was tevens rector-magnificus. De aanleg van een portrettengalerij werd al gauw nagevolgd door andere universiteiten in de Republiek.

Nieuw Academiegebouw

De verzameling hoogleraarsportretten groeide aanzienlijk na de opening van een nieuw Academiegebouw in 1850. De Senaat nam toen het besluit om alle hoogleraren van dat moment te laten portretteren, overigens voor eigen rekening. In 1854 vervaardigde de Groninger schilder Jan Ensing (1819-1894) de beeltenissen van alle negentien toenmalige professoren.

De collectie groeide daarna gestaag omdat ook portretten van voormalige hoogleraren verzameld werden. Deze werden vooral postuum geschilderd, aan de hand van foto’s. Onder de aanwinsten bevinden zich veel werken van de Groninger schilders Johannes H. Egenberger, Hinderikus Boss en Franciscus H. Bach, allen tevens directeur van de Academie Minerva.

De portretten overleefden alle de brand die in 1906 het Academiegebouw in de as legde. De tijdsgeest was uiteindelijk een serieuzere bedreiging voor de traditie: in de jaren zeventig, de periode van de democatriseringsbeweging aan de universiteit, werd het niet langer passend gevonden om een portret aan te bieden. Nieuwe aanwinsten kwamen daarom niet meer binnen.

Nieuw leven

Het gebruik werd aan het eind van de jaren negentig nieuw leven ingeblazen door prof.dr. Geert Boering (1929-2015), emeritus hoogleraar Mondziekten en Kaakchirurgie. De criteria voor opname werden daarbij wel verruimd: ook voor levenden was voortaan plaats in het Academiegebouw. Wel moesten de geportretteerden tenminste tien jaar in dienst zijn geweest en niet in opspraak zijn geraakt. De universiteit doet zelf aan discrete ‘acquisitie’, maar ook bieden hoogleraren zelf of hun nabestaanden spontaan een portret aan. Aan een aantal eisen wat betreft de vorm moet wel worden voldaan. Eén bepaling van de Regeling en Richtlijnen luidt: ‘Het portret is goed gelijkend en minstens levensgroot, in toga met bef en vlinderdas, eventueel met baret, ordes, kappa, rectorsketen of andere attributen.’

Sinds het initiatief van Boering is de verzameling met zo’n 150 schilderijen gegroeid. De Senaatskamer is inmiddels vol – op één lege plek na, gereserveerd voor een prominent – zodat ook de wanden van de faculteitskamers gebruikt moeten worden. Boering was duidelijk over het motief waarom hij zichzelf liet portretteren: ‘Opdat ik na mijn overlijden niet word vergeten.’

Bronnen:

Jolanda Oosterheert, In vol ornaat. Vier eeuwen Groningse senaatsgalerij (Groningen 2009).

R.E.O. Ekkart en J. Schuller tot Peursum-Meijer, Groninger academieportretten, catalogus van de portretten in het Academiegebouw en de Bibliotheek der Rijksuniversiteit te Groningen (Groningen 1978).

https://www.trouw.nl/home/vereeuwigd-in-toga~a5ba45be/

https://hoogleraren.ub.rug.nl/

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt