Eten & Drinken

Heet bier

Volgens Asterix en Obelix waren de Britten maar ‘rare jongens’ omdat ze lauw bier dronken. Het is maar goed dat de Gallische striphelden nooit een bezoek aan Groningen brachten. De oude Groningers consumeerden hun bier graag warm, wat heet: heet!

Heet bier

Heet bier of warm bier van juffrouw Saar, gemaakt door Jeannette Verleg. Foto: Jeannette Verleg,  www.jeannettekoockt.nl

<p>Kookboek met Heet bier recept van mevr. Kool-Crull uit 1861. Groninger Archieven.</p>

Kookboek met Heet bier recept van mevr. Kool-Crull uit 1861. Groninger Archieven.

Heet bier – of op z’n Gronings hait bier of hait bair – was in Stad en Ommeland een geliefde drank tijdens de wintermaanden. Aan het verwarmde bier (niet laten koken!) werden brandewijn, eieren, melk, suiker, citroen, kaneel, peper en eventueel kruidnagels toegevoegd. In plaats van brandewijn kon ook rum of cognac worden gebruikt. 

Heet en zoet

Heet bier geldt als typisch Gronings, hoewel er buiten de provincie variaties op voorkwamen c.q. voorkomen. Zo voegen de Friezen een scheut koffie toe en noemden het boerenkoffie, de Oosterburen kennen het Eierbier en Heet und Söt.

De warme drank werd vooral geschonken in de zogenaamde ijsherbergen aan de bevroren kanalen. Zo zegt één van de hoofdpersonen in de dichterlijke vertelling van Synco Reijnders over Jan en Soar (1837) na het schaatsen:

Wol ie aal noar hoes tou wichtje?
Zee ‘k – doar gunder bie dat lichtje
Is ’n haarbaarg, hest plezaier,
Da’k die op hait bair traktaier?’

Ook werd het drankje veel bij feestelijke bijeenkomsten geserveerd. Volgens de schoolmeester van Nieuwe Pekela kwam daar omstreeks 1828 tijdens de avondvisites een ‘heerlyk Collation [= licht avondmaal] met chocolade, heet bier enz, met een uitmuntend stuk vleesch’ op tafel. ‘Op de zeemans-collegiën gebruiken de vrouwen meest alle heet bier’ schrijft dominee H.A. Benit in zijn Geschiedenis van Wildervank (1850). Zowel avondvisites als de bijeenkomsten van de zeemanscolleges waren winterse aangelegenheden.

In de eerste helft van de twintigste eeuw raakte heet bier geleidelijk aan in onbruik. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal noteerde in 1936 vast niet ten onrechte ‘voorheen veel gedronken, thans weinig of niet meer.’

<p>Foto: Jeannette Verleg,&nbsp;&nbsp;www.jeannettekoockt.nl</p>

Foto: Jeannette Verleg,  www.jeannettekoockt.nl

Revival

Heet bier is de laatste jaren bezig aan een revival, zoals meer ‘vergeten’ streekgebonden dranken en gerechten. Probleem daarbij is dat het originele hoofdbestanddeel, kluinbier, niet meer overal verkrijgbaar is. Kluin of kluun, een zware biersoort, werd van de Middeleeuwen tot begin vorige eeuw gebrouwen in Groningen. Nu waagt af en toe een kleine stadsbrouwerij zich nog aan de productie van de drank.

Mocht er geen kluinbier voorhanden zijn, dan kan voor het maken van hait bier ook gerust een donkere biersoort als Leffe worden gebruikt. Voor het ontbreken van schaatswinters is daarentegen helaas nog geen alternatief gevonden. 

1
Warm bier van juffrouw Saar. Foto: Jeannette Verleg, www.jeannettekoockt.nl
1
Kookboek met Heet bier recept van mevr. Kool-Crull uit 1861. Groninger Archieven.

Bronnen:

Roel Mulder, Verloren bieren van Nederland (Houten 2017).

K. ter Laan, Groninger volksleven. Deel II Beschrijvende folklore (Groningen 1961).

Synco Reijnders, ‘Houw dat Jan an zien Saar komen is’, Groninger Volksalmanak (1837).

www.jeannettekoockt.nl

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt