Eten & Drinken

Balletje van Berg

Het 'Balletje van Berg' is een van die snoepjes die zorgen voor nostalgische gevoelens. De geschiedenis van de 'Echte Winschoter Citroenballen' is nauw verbonden met het joodse verleden van Winschoten.

Balletje van Berg
De Torenstraat in Winschoten omstreeks 1934. Links de winkel van 'Balletje van Berg'. Foto www.beeldbankgroningen.nl

'Balletje van Berg' was in Winschoten zowel de aanduiding voor de suikerwerkwinkel aan de Torenstraat als voor de eigenaren daarvan. Stichter van de zaak was Benjamin van Berg, die zich hier in 1844 vanuit Oude Pekela vestigde. Zijn zoons Mozes en Carel Leon (Levie) wisten het bedrijf vanaf het eind van de negentiende eeuw uit te bouwen. Naast een winkel ('magazijn') dreven zij ook een suikerwerkenfabriek.  Volgens een advertentie uit die tijd kon je bij Berg terecht voor 'pepermunt, chocolade, suikerwerken, biscuit, drops, citroenballen, honingballen, hompen', evenals 'geneeskundige Borst-bons' – alles eigen fabricaat.

De Balletjes van Berg heten tegenwoordig Grunneger Sitrounballen.
De Balletjes van Berg heten tegenwoordig Grunneger Sitrounballen.

Balletje

Grote faam genoten vooral de citroenballetjes, ook ver buiten Winschoten. Jaap Meijer noteerde in zijn Joods supplement op het Nieuw Groninger Woordenboek van K. ter Laan:

BALLETJE/Een in geheel joods Nederland op Pesach bekende lekkernij waren de Winschoter citroenballetjes van Van (den) Berg, Torenstraat t.p.

De balletjes werden geperst in ijzertjes waarin in spiegelbeeld de initialen BvB stonden. Het recept werd door de familie zorgvuldig geheim gehouden.

Opvolging

De laatste Van Berg verdween uit het bedrijf toen Betje van Berg in 1917 naar Haarlem verhuisde. Haar broers Carel Leon en Mozes waren in respectievelijk 1912 en 1914 al overleden, evenals zus Saartje in 1914. 'Balletje Berg' werd daarna overgenomen door Mozes Zuidema, die waarschijnlijk al enkele jaren medefirmant was.

Mozes en diens echtgenote Frida werden in 1943 vermoord in het concentratiekamp Birkenau. Hun dochter Geertruida overleefde de oorlog, en besloot in Amerika een nieuw bestaan op te bouwen. De boedel aan de Torenstraat verkocht ze aan het eveneens joodse echtpaar Bram Gudema en Marieke (Mimi) Cohen. Zij namen ook de fabricage van de citroenballetjes weer ter hand.

Adrillen

Na het overlijden van Gudema staakte zijn weduwe in 1972 de productie. De persijzers werden nog één maal uitgeleend: op de Adrillenmarkt van 1975 werden 500 kilo balletjes naar origineel recept verkocht. Daarna gingen pers en recept naar Zwolle, waar het Zwols Balletjeshuis tot 1990 het snoepje nog op bestelling kon leveren.

Balletje revisited

Sinds een jaar of wat zijn de citroenballen, na een afwezigheid van enkele decennia, weer verkrijgbaar. Een delicatessenzaak in de Molenstad verkoopt ze, maar de smaak ervan is – volgens kenners – prima, maar wat romiger dan het origineel. Mogelijk is er boter in verwerkt. Ook brengt het bedrijf New Originals de 'Grunneger Sitrounballen' op de markt. De receptuur daarvan, met citroenolie, zou die van het origineel het meest naderen.

Bronnen

J. Meijer, Tolk van 't Olle Volk. Joods supplement op het Nieuw Groninger Woordenboek van K. ter Laan (Scheemda/Heemstede 1984).

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt