Eten & Drinken , Werk & Studie

Het zoepenbrijklokje

Van de engel en de karnemelksepap

De kleinste klok in de kerktoren was gereserveerd voor het luiden van het 'Angelus', het gebed dat begon met de  woorden 'Angelus Domini nuntiavit Mariae' ('De Engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt'). Drie maal daags klonk het: 's morgens vroeg, rond het middaguur en aan het begin van de avond. Na de Reformatie, toen ook Groningen overging naar de hervormde godsdienst, werd het Angelus niet meer gebeden. Maar het klokje bleef wel klinken. Voortaan kondigde het alleen de etenstijden aan.

Het zoepenbrijklokje
Foto www.beeldbankgroningen.nl

Veel arbeiders die op het land werkten, waren vroeger afhankelijk van de kerkklokken om te weten hoe laat het was. Wanneer rond twaalven de klok klonk, was het tijd voor het middageten.  Het luiden voor de schaft heette, net als de klok waarmee dat gebeurde, het ‘zoepenbrijklokje’.  Die naam  ontleent het aan de karnemelksepap die traditioneel vaak werd gegeten.

De kerk van Eenrum in de jaren '20. Foto www.beeldbankgroningen.nl
De kerk van Eenrum in de jaren '20. Foto www.beeldbankgroningen.nl

Ainrom

Het gebruik van het zoepenbrijklokje verdween in de eerste helft van de twintigste eeuw in de meeste dorpen. Het horloge was voor de gewone man gemeengoed aan het worden en ook had het klokgelui concurrentie gekregen van de fabriekssirene – de 'hoele' – die op veel plaatsen klonk.
Eenrum was in 1975 een van de eerste dorpen waar het zoepenbrijklokje, door  de vereniging Dorpsbelangen, weer in ere werd hersteld. Het luiden daar, met de klok uit 1752, was in 1937 opgehouden.  Een inwoonster van Eenrum, mevrouw Hilje Woltha-Jongman (1901-2000) wist zich bij het herstel van de traditie te herinneren: 

'Als kind zongen wij een liedje over het luiden van de klok. Dat ging over een zekere Pieter Modderman, die waarschijnlijk heel vroeger ook klokkenluider is geweest. Wij zongen dan "Pieter Modderman, trekt klok an . Hou loat is 't? Twaalf uur. Kook aartjes en boontjes, want brood is zo duur."

Haar echtgenoot Jacob Woltha (1901-1980) vulde aan:

'Dat klokje werd zoepenbrij-klokje genoemd omdat vrijwel elke maaltijd uit zoepenbrij bestond. Het brood was voor de gewone man nauwelijks te betalen, Je begon 's morgens vroeg met roggebrood en zoepenbrij, om twaalf uur kreeg je dan stamppot met zoepenbrij na en 's avonds weer zoepenbrij en opgewarmd eten. Mijn ouders zongen altijd al "Zoepen en zoepenbrij. Achttien moal ien week. En 't is aaltied gelieke nij."'

Om Leerms

Op meer plaatsen in de provincie wordt tegenwoordig weer het zoepenbrijklokje geluid, onder andere in Leermens, Wirdum, Loppersum, Stedum.  In Oosterwijtwerd werd de traditie in mei 2012 hervat. Het tijdstip van het luiden varieert per dorp: half twaalf, kwart voor twaalf of twaalf uur. De grote overeenkomst tussen alle locaties is dat er waarschijnlijk nergens meer achttien maal in de week zoepenbrij op tafel komt.

Bronnen

'Zoepenbrij-klokje klinkt dagelijks weer over Eenrum', Nieuwsblad van het Noorden, 17 november 1975.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt