Taal & Lied

Het peerd van Ome Loeks

Het lied is zo bekend, dat het haast het Grönnens Laid evenaart. Veel Groningers zingen ‘Het peerd van Ome Loeks’ even moeiteloos mee als het volkslied. Zowel peerd als Loeks zijn bovendien sinds 1959 vereeuwigd met een beeld  tegenover het hoofdstation in Stad. Menigeen heeft zich in de loop van de tijd het hoofd gebroken over de historische achtergronden van het wijsje.

Het peerd van Ome Loeks

Het peerd van ome Loeks beeld (Jan de Baat, 1959) tegenover het hoofdstation in Groningen. Foto: Jan Glas

Pest en pepernoten

Wie er oor voor heeft, hoort meteen dat ‘Het peerd van Ome Loeks’ dezelfde melodie heeft als een ander bekend liedje, namelijk het Sinterklaasversje ‘Daar wordt aan de deur geklopt’. Beide gaan terug op het Oostenrijkse versje ‘O, du lieber Augustin’. Dat verhaalt over de lotgevallen van een Weense straatmuzikant ten tijde van een zeventiende-eeuwse pestepidemie. Het lied kan ook tot in die tijd worden getraceerd. De melodie van ‘O, du lieber Augustin’ wordt gebruikt in meer volksliedjes, waaronder het Amerikaans-Schotse ‘Did you ever see a lassie?’

<p>Deze mevrouw weet hoe het &eacute;cht&nbsp;zit. Een ingezonden brief uit het Nieuwsblad van het Noorden van 8 februari 1957.</p>

Deze mevrouw weet hoe het écht zit. Een ingezonden brief uit het Nieuwsblad van het Noorden van 8 februari 1957.

Loeksen

De tekst van ‘Het peerd van ome Loeks’ zorgt voor meer hoofdbrekens. Journalist en Loeks-kenner Hein Bekenkamp wist deze terug te voeren op een Duits studentenliedje:

‘Wenn Schimmel in Leben ist gebleben

Haben s’ ihm kein Fressen geben

Und nun er tot ist gebleben

Haben sie Schimmel Heu eingegeben’.

Oké, het paard is in zowel de Duitse als de Groningse versie dood, maar daarmee staat de vraag nog overeind wie überhaupt deze Loeks (= Gronings voor Lukas) was. Het Nieuwsblad van het Noorden waagde in 1951 een reeks artikelen aan deze prangende kwestie. Daarin kwam een aantal Loeksen naar voren als mogelijke kandidaat: Loeks Kuiter uit Kiel-Windeweer en Loeks Kosse, Loeks Broekmans en Loeks van Hemmen uit de Stad. De laatste twee Stadjers worden geacht de beste papieren te hebben.

Eerst maar Lucas Broekmans. Deze was aan het begin van de vorige eeuw werkzaam in een stalhouderij aan het Boterdiep,en bezat ook een eigen paard, met de naam Graaf. Toen dit dier plotseling overleed, moet Broekmans erg van slag zijn geweest. Zijn collega-voermanknechten zouden toen dit lied hebben geschreven en zelfs een overlijdensadvertentie in de krant hebben geplaatst, ondertekend met ‘Ome Loeks’.

De tweede kandidaat-Loeks is Lukas van Hemmen (1876-1955), pikeur en eigenaar van het café annex stalhouderij De Slingerij aan de Aweg. In 1910 was, zo wil het verhaal tenminste, diens renpaard Appelon nogal onrustig, waarbij het dier naar de stalknecht trapte. Van Hemmen dreef het paard daarop terug met een riek, maar verwondde het daarbij aan zijn neusvleugels. Apellon werd vervolgens ziek en stierf enige tijd daarop aan de koliek. Toen het kadaver gehaald werd door de paardenslager, zou een aantal straatjongens het lied voor het eerst hebben aangeheven.

Terechte vraag?

Met zekerheid kan dus niet worden gesteld dat Lukas van Hemmen de Loeks uit het lied was. De vraag is ook of het veel zin heeft om te proberen een dergelijk volksliedje terug te voeren op een bestaande historische figuur. Soms is een naam in een liedtekst enkel gekozen omdat deze herkenbaar is, allitereert, rijmt of gewoon past qua klank. Want wie waren in hemelsnaam toch J. Huigen, D. Dap, B. Botje en O. Bolleke? Van Elsje Fiederelsje weten we niet eens de achternaam en van de mosselman is niet meer informatie bekend dan dat hij in Scheveningen woonde.

Voor de liefhebbers volgt hier de volledige tekst:

Peerd van Ome Loeks is dood, Loeks is dood, Loeks is dood,
Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.
Guster nog goud gezond, sluig e mit steert in t rond
Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.

Peerd van Ome Loeks is dood, Loeks is dood, Loeks is dood,
Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.
Haar k hom moar vreten geven, din was t wel in leven bleven.
Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.

Een kleine wenk voor de uitvoering: in plaats van het woord ‘hartstikke’ mag ook ‘hailemoal’ worden gezongen. Gelieve het lied wel aan te heffen met een langgerekt ‘Péééérd’.

<p>Foto: Jan Glas</p>

Foto: Jan Glas

Bronnen

Hein Bekenkamp, ‘Over peerden en Omes Loeks’’, in: Groningen toen (Groningen 1984) 87-98.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt